แพงศรี ประดับศรี

---

-  File 1
-  File 2
-  File 3
-  File 4
-  File 5
-  File 6
-  File 7
-  File 8
-  File 9
-  File 10
-  File 11
-  File 12
-  File 13
-  File 14
-  File 15
-  File 16
-  File 17
-  File 18
-  File 19
-  File 20
-  File 21

ชื่อเรื่อง :  การทอเสื่อ

คำอธิบาย :  ข้อมูลเจ้าของภูมิปัญญา\ชื่อเจ้าของภูมิปัญญา นางแพงศรี ประดับศรี\ที่อยู่ 160 หมู่ 16 บ้านโนนนกทา ต.กุดธาตุ อ.หนองนาคำ จ.ขอนแก่น\อาชีพ ทำนา \อายุการศึกษาภูมิปัญญา 45 ปี\ชื่อภูมิปัญญา การทอเสื่อ\ประวัติข้อมูลภูมิปัญญา\ ประวัติหมู่บ้านโนนนกทา\ จัดตั้งขึ้นประมาณ ปี พ.ศ. 2460 ชาวบ้านที่เดินทางผ่านไปมาเห็นว่าทุ่งนาเดินไกล ลำบากในการเดินทาง ตลอดถึงการนำเอาผลผลิตไปเก็บไว้ที่บ้านก็ลำบากเช่นกัน จึงตัดสินใจชวนญาติพี่น้องที่ทำนาทำไร่อยู่แถบนี้ย้ายออกมาจากหมู่บ้านโคกนาฝายมาตั้งหมู่บ้านใหม่ชื่อ บ้านกุดหมากขี เพราะได้อาศัยน้ำจากหนองกุดหมากขีในการบริโภค ต่อมาจึงได้เปลี่ยนชื่อเป็นบ้านนาดี เพราะหมู่บ้านนี้มีความอุดมสมบูรณ์หลายอย่าง ทำให้หมู่บ้านนี้ขยายตัวอย่างรวดเร็ว ต่อมามีการเปลี่ยนยุคเปลี่ยนสมัยการปกครอง มีการขยายตัวจึงได้ทำเรื่องขอแบ่งหมู่บ้านออกเป็น 2 หมู่บ้าน ในปี พ.ศ. 2534 คือหมู่ 9 และหมู่ 13 และในปี พ.ศ. 2546 หมู่ 9 ก็ได้ถูกแบ่งออกอีกหนึ่งหมู่คือ หมู่ 16 บ้านโนนนกทาในปัจจุบัน \ ประวัติการทอเสื่อ\ การทอเสื่อ เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีมาตั้งแต่สมัยบรรพบุรุษ ในการสร้างสิ่งของขึ้นใช้เองในสมัยนั้น เป็นการนำกก หรือไหล ที่มีอยู่มากในแหล่งธรรมชาติ มาย้อมสี แล้วนำมาทอมาเรียงสลับกันจนกลายเป็นผืนใหญ่ ใช้ปูนั่งหรือนอน การทอเสื่อไม่ปรากฏข้อมูลเจ้าของภูมิปัญญาที่แท้จริง มีเพียงการสืบทอดกรรมวิธีการทอเสื่อจากรุ่นสู่รุ่น เมื่อครั้งผู้สืบทอดภูมิปัญญายังเป็นเด็ก ช่วยเหลือพ่อแม่ในการทอเสื่อจนเกิดเป็นความชำนาญ เมื่อเวลาผ่านไปก็เกิดการซึมซับจนกลายเป็นภูมิความรู้ในการทอเสื่อที่ติดตัวมา เริ่มต้นจากการทอใช้เอง จนถึงการทอขายหากมีการสั่งซื้อ ในปัจจุบันการทอเสื่อได้พัฒนาจากการทอแบบธรรมดา เป็นการทอแบบมีลวดลาย โดยใช้อุปกรณ์ช่วยในการสร้างลาย เพื่อให้มีความสวยงามมากยิ่งขึ้น\ กำหนดความรู้/แสวงหาความรู้ (ภายใน/ภายนอก)\ คุณแม่แพงศรี ประดับศรี อายุ 65 ปี อาชีพ ทำนา บ้านเลขที่ 160 หมู่ 16 บ้านโนนนกทา ตำบลกุดธาตุ อำเภอหนองนาคำ จังหวัดขอนแก่น เริ่มทอเสื่อตั้งแต่สมัยยังเป็นเด็ก โดยการเป็นผู้ช่วยพ่อแม่ในการทอเสื่อเพื่อใช้ในครัวเรือน ต่อมาแต่งงานมีครอบครัว คู่ชีวิต คือ คุณพ่อถาวร ประดับศรี ได้มีส่วนร่วมในการช่วยทอเสื่อด้วย โดยประสบการณ์และความชำนาญเกิดจากการที่ทอเสื่อเป็นประจำ ทำให้มีความเชี่ยวชาญในการทอเสื่อ และทอได้อย่างรวดเร็ว แต่ก่อนทำเมื่อว่างจากการทำนา แต่ปัจจุบันอายุมากขึ้นได้วางมือจากการทำนา ให้ลูกหลานรับช่วงต่อ จึงมีเวลาในการทอเสื่ออย่างเต็มที่ \ การทอเสื่อในสมัยก่อนเป็นการทอโดยใช้ธรรมชาติล้วนๆ ไม่มีสี ไม่มีลาย เป็นแบบยาวผืนเดียว ต่อมาได้มีการพัฒนาโดยมีการย้อมสี มีการสร้างลวดลายโดยใช้อุปกรณ์ช่วย คือท่อพีวีซีเจาะร่อง เขียนตัวเลขกำกับ และดัดแปลงฟืมในการทอโดยให้มีส่วนรองรับท่อพีวีซีเพื่อสร้างลวดลาย เมื่อสอดกกเข้าไปท่อพีวีซีจะเป็นตัวกำหนดความสูงความต่ำของเส้นเอ็นที่ใช้ทอเสื่อ จึงเกิดเป็นลวดลายสวยงาม ซึ่งแต่ละลายมีชื่อเรียกเป็นแบบเฉพาะ เช่น ลายเปา ลายดาวเคียงเดือน เป็นต้น\ การสร้างความรู้ (ขั้นตอน/วิธีการการสร้างภูมิปัญญา)\วัสดุอุปกรณ์ในการทอเสื่อ\1. กรรไกร/มีดผ่ากก 2. กกหรือไหล \3. เชือกไนลอนหรือเชือกเอ็น 4. ฟืมทอเสื่อ\5. โฮงทอเสื่อ 6. ไม้สอดกก\7. สีย้อมกก 8. เตาและหม้อสำหรับต้มสีย้อมกก\วัสดุที่ใช้ในการทอเสื่อ นิยมนำส่วนของลำต้นกก และไหล ซึ่งในสมัยก่อนหาได้ง่าย มีอยู่ทั่วไป แต่ในปัจจุบันตามแหล่งธรรมชาติเริ่มมีน้อย จึงหันมาปลูกเอง\ขั้นตอนการทอเสื่อจากกก หรือไหล\1. นำกกหรือไหลมาตัดให้ได้ขนาดที่ต้องการ แล้วนำมาผ่าออกเป็น 4 ซีก\2. นำกกหรือไหลที่ผ่าแล้วไปตากให้แห้ง ถ้าวันที่แดดจ้าจะใช้เวลาตากประมาณ 1 วันจึงแห้งสนิทดี\3. เตรียมต้มน้ำผสมสีในการย้อมกก เลือกสีที่ต้องการ ต้มให้เดือด\4. นำกกหรือไหล ที่ตากแห้งสนิทดีแล้วมาจุ่มลงสีที่เตรียมไว้ แล้วนำไปตากให้แห้งอีกครั้ง\5. ขึงเอ็นเข้ากับโฮงสำหรับทอเสื่อ โดยการร้อยสลับหัวท้าย ซึ่งเรียกว่าร้อยเข้ากับไม้หัว และเหล็กตีนสาด ระหว่างทางจะร้อยเอ็นสอดตามรูฟืม ตามแบบที่ใช้ทอเสื่อ ใช้ไม้โปงเปงสอดด้านล่างเพื่อไม่ให้ตัวเสื่อทิ้งน้ำหนักลงด้านล่าง หากต้องการจะสร้างลายต้องใส่ฟืมที่มีร่องรองรับท่อพีวีซีที่ใช้เป็นแบบในการสอดกก เพื่อสร้างลายตามที่ต้องการ\6. ทำการทอเสื่อ โดยใช้ไม้สอดกกหรือไหลเข้าไปในระหว่างเส้นเอ็นติดกับฟืม แล้วตบฟืมเข้าหาตัวเอง จากนั้นทำการสานเก็บปลายด้านข้างเพื่อป้องกันเส้นกกหลุดลุ่ย ทำแบบนี้ไปเรื่อยๆจนสุดเส้นเอ็นที่ขึงไว้ ส่วนการสร้างลาย \7. จากนั้นถอดเสื่อที่ได้ออกจากโฮงแล้วนำไปผึ่งลม จึงสามารถนำไปใช้งานได้\ การจัดเก็บและการค้นคืนความรู้ (การจดจำ/เอกสาร/ฐานข้อมูล)\ ใช้การศึกษาวิธีการทำและขั้นตอนต่างๆจากการดู การฟัง การทดลองทำ และการปฏิบัติจริง โดยอาศัยความรู้จากบรรพบุรุษในการบอกเล่า และสอนเทคนิคต่างๆแบบปากต่อปาก ไม่มีวิธีการที่ตายตัว อาศัยการลองผิดลองถูก และการแลกเปลี่ยนข้อมูลกับผู้ที่ทอเสื่อคนอื่นๆ \ การถ่ายทอดความรู้และการใช้ประโยชน์ (ซึมซับไว้กับตนเอง หรือ เผยความรู้ให้แก่องค์กร)\ การถ่ายทอดความรู้ มีเป็นครั้งคราว จะมีผู้ที่สนใจแวะเวียนมาเยี่ยมชม ส่วนมากจะเป็นการแลกเปลี่ยนลายกันระหว่างชาวบ้านที่ทอเสื่อเหมือนกัน เป็นการแลกเปลี่ยนระหว่างคนที่ทอเป็นอยู่แล้ว และมีการถ่ายทอดให้ลูกหลาน ซึ่งลูกหลานเองก็ไม่ได้รับการถ่ายทอดหรือสนใจอย่างจริงจัง เป็นเพียงการช่วยแบ่งเบาภาระ ช่วยลงแรงในการทอเสื่อเท่านั้น ลูกหลานหันไปสนใจอย่างอื่นแทน เช่น การทอผ้าไหม \ ข้อมูลผู้ศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น ปีการศึกษา 2560\ชื่อผู้ศึกษา นางสาวศีตลา งามนาเสียว\หลักสูตร ประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู (ป.บัณฑิต) รุ่น 4\รายวิชา ความเป็นครู (800 5201)\เน้นศึกษา ครูกับการอนุรักษ์และส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น\คณะ ศึกษาศาสตร์\สถานที่ศึกษา มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ\สถานที่ทำงาน โรงเรียนบ้านหนองหอย หมู่ที่ 7 ตำบลบ้านโคก อำเภอหนองนาคำ จังหวัดขอนแก่น\อาจารย์ผู้สอน\ 1. รองศาสตราจารย์ สำเร็จ คำโมง (ครูภูมิปัญญาไทย, ศิลปินมรดกอีสาน)\ 2. อาจารย์ ดร.พา อักษรเสือ\ 3. อาจารย์ ดร.ธีรภัทร โคตรบรรเทา\ 4. อาจารย์ สุชาดา ลดาวัลย์\ 5. อาจารย์ อัจฉริยะ วงษ์คำซาว\ 6. อาจารย์ บุญจันทร์ เพชรเมืองเลย

คำสำคัญ :   การทอเสื่อ, ทอเสื่อ, ภูมิปัญญาชาวบ้าน, หัตถกรรม, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

ผู้สร้างสรรค์/ผู้แต่ง/เจ้าของผลงาน :   แพงศรี ประดับศรี

เจ้าของผลงานร่วม :   ศีตลา งามนาเสียว, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

สื่อสำหรับบุคคลประเภท :   ครู / อาจารย์, นักเรียน / นักศึกษา, ทั่วไป, ผู้ปกครอง

ระดับชั้น :   ประถมศึกษาปีที่ 1 (ป. 1), ประถมศึกษาปีที่ 2 (ป. 2), ประถมศึกษาปีที่ 3 (ป. 3), ประถมศึกษาปีที่ 4 (ป. 4), ประถมศึกษาปีที่ 5 (ป. 5), ประถมศึกษาปีที่ 6 (ป. 6), มัธยมศึกษาปีที่ 1 (ม. 1), มัธยมศึกษาปีที่ 2 (ม. 2), มัธยมศึกษาปีที่ 3 (ม. 3), มัธยมศึกษาปีที่ 4 (ม. 4), มัธยมศึกษาปีที่ 5 (ม. 5), มัธยมศึกษาปีที่ 6 (ม. 6), ปริญญาตรี , ปริญญาโท, ปริญญาเอก, ประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) , ประกาศนียบัตรครูเทคนิคชั้นสูง (ปทส.) , ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ปวส.), การศึกษาตามอัธยาศัย

สาขาวิชาของสื่อ :   การงานอาชีพและเทคโนโลยี, สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม

ลักษณะของสื่อ :   ข้อมูลปฐมภูมิ , ใบงาน, รูปภาพ, VDO Clip