คลังทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด การทอเสื่อ
912
4,516
การทอเสื่อ ได้รับใบอนุญาตภายใต้ ให้เผยแพร่-ดัดแปลง-โดยต้องระบุที่มาแต่ห้ามใช้เพื่อการค้า 3.0 Thailand.
แสดงในรูปแบบ e-book
| - เล่มที่ 1 |
| ชื่อเรื่อง : การทอเสื่อ |
|
ชื่อเรื่อง :
|
| คำอธิบาย : ข้อมูลเจ้าของภูมิปัญญาชื่อเจ้าของภูมิปัญญา นางแพงศรี ประดับศรีที่อยู่ 160 หมู่ 16 บ้านโนนนกทา ต.กุดธาตุ อ.หนองนาคำ จ.ขอนแก่นอาชีพ ทำนา อายุการศึกษาภูมิปัญญา 45 ปีชื่อภูมิปัญญา การทอเสื่อประวัติข้อมูลภูมิปัญญา ประวัติหมู่บ้านโนนนกทา จัดตั้งขึ้นประมาณ ปี พ.ศ. 2460 ชาวบ้านที่เดินทางผ่านไปมาเห็นว่าทุ่งนาเดินไกล ลำบากในการเดินทาง ตลอดถึงการนำเอาผลผลิตไปเก็บไว้ที่บ้านก็ลำบากเช่นกัน จึงตัดสินใจชวนญาติพี่น้องที่ทำนาทำไร่อยู่แถบนี้ย้ายออกมาจากหมู่บ้านโคกนาฝายมาตั้งหมู่บ้านใหม่ชื่อ บ้านกุดหมากขี เพราะได้อาศัยน้ำจากหนองกุดหมากขีในการบริโภค ต่อมาจึงได้เปลี่ยนชื่อเป็นบ้านนาดี เพราะหมู่บ้านนี้มีความอุดมสมบูรณ์หลายอย่าง ทำให้หมู่บ้านนี้ขยายตัวอย่างรวดเร็ว ต่อมามีการเปลี่ยนยุคเปลี่ยนสมัยการปกครอง มีการขยายตัวจึงได้ทำเรื่องขอแบ่งหมู่บ้านออกเป็น 2 หมู่บ้าน ในปี พ.ศ. 2534 คือหมู่ 9 และหมู่ 13 และในปี พ.ศ. 2546 หมู่ 9 ก็ได้ถูกแบ่งออกอีกหนึ่งหมู่คือ หมู่ 16 บ้านโนนนกทาในปัจจุบัน ประวัติการทอเสื่อ การทอเสื่อ เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีมาตั้งแต่สมัยบรรพบุรุษ ในการสร้างสิ่งของขึ้นใช้เองในสมัยนั้น เป็นการนำกก หรือไหล ที่มีอยู่มากในแหล่งธรรมชาติ มาย้อมสี แล้วนำมาทอมาเรียงสลับกันจนกลายเป็นผืนใหญ่ ใช้ปูนั่งหรือนอน การทอเสื่อไม่ปรากฏข้อมูลเจ้าของภูมิปัญญาที่แท้จริง มีเพียงการสืบทอดกรรมวิธีการทอเสื่อจากรุ่นสู่รุ่น เมื่อครั้งผู้สืบทอดภูมิปัญญายังเป็นเด็ก ช่วยเหลือพ่อแม่ในการทอเสื่อจนเกิดเป็นความชำนาญ เมื่อเวลาผ่านไปก็เกิดการซึมซับจนกลายเป็นภูมิความรู้ในการทอเสื่อที่ติดตัวมา เริ่มต้นจากการทอใช้เอง จนถึงการทอขายหากมีการสั่งซื้อ ในปัจจุบันการทอเสื่อได้พัฒนาจากการทอแบบธรรมดา เป็นการทอแบบมีลวดลาย โดยใช้อุปกรณ์ช่วยในการสร้างลาย เพื่อให้มีความสวยงามมากยิ่งขึ้น กำหนดความรู้/แสวงหาความรู้ (ภายใน/ภายนอก) คุณแม่แพงศรี ประดับศรี อายุ 65 ปี อาชีพ ทำนา บ้านเลขที่ 160 หมู่ 16 บ้านโนนนกทา ตำบลกุดธาตุ อำเภอหนองนาคำ จังหวัดขอนแก่น เริ่มทอเสื่อตั้งแต่สมัยยังเป็นเด็ก โดยการเป็นผู้ช่วยพ่อแม่ในการทอเสื่อเพื่อใช้ในครัวเรือน ต่อมาแต่งงานมีครอบครัว คู่ชีวิต คือ คุณพ่อถาวร ประดับศรี ได้มีส่วนร่วมในการช่วยทอเสื่อด้วย โดยประสบการณ์และความชำนาญเกิดจากการที่ทอเสื่อเป็นประจำ ทำให้มีความเชี่ยวชาญในการทอเสื่อ และทอได้อย่างรวดเร็ว แต่ก่อนทำเมื่อว่างจากการทำนา แต่ปัจจุบันอายุมากขึ้นได้วางมือจากการทำนา ให้ลูกหลานรับช่วงต่อ จึงมีเวลาในการทอเสื่ออย่างเต็มที่ การทอเสื่อในสมัยก่อนเป็นการทอโดยใช้ธรรมชาติล้วนๆ ไม่มีสี ไม่มีลาย เป็นแบบยาวผืนเดียว ต่อมาได้มีการพัฒนาโดยมีการย้อมสี มีการสร้างลวดลายโดยใช้อุปกรณ์ช่วย คือท่อพีวีซีเจาะร่อง เขียนตัวเลขกำกับ และดัดแปลงฟืมในการทอโดยให้มีส่วนรองรับท่อพีวีซีเพื่อสร้างลวดลาย เมื่อสอดกกเข้าไปท่อพีวีซีจะเป็นตัวกำหนดความสูงความต่ำของเส้นเอ็นที่ใช้ทอเสื่อ จึงเกิดเป็นลวดลายสวยงาม ซึ่งแต่ละลายมีชื่อเรียกเป็นแบบเฉพาะ เช่น ลายเปา ลายดาวเคียงเดือน เป็นต้น การสร้างความรู้ (ขั้นตอน/วิธีการการสร้างภูมิปัญญา)วัสดุอุปกรณ์ในการทอเสื่อ1. กรรไกร/มีดผ่ากก 2. กกหรือไหล 3. เชือกไนลอนหรือเชือกเอ็น 4. ฟืมทอเสื่อ5. โฮงทอเสื่อ 6. ไม้สอดกก7. สีย้อมกก 8. เตาและหม้อสำหรับต้มสีย้อมกกวัสดุที่ใช้ในการทอเสื่อ นิยมนำส่วนของลำต้นกก และไหล ซึ่งในสมัยก่อนหาได้ง่าย มีอยู่ทั่วไป แต่ในปัจจุบันตามแหล่งธรรมชาติเริ่มมีน้อย จึงหันมาปลูกเองขั้นตอนการทอเสื่อจากกก หรือไหล1. นำกกหรือไหลมาตัดให้ได้ขนาดที่ต้องการ แล้วนำมาผ่าออกเป็น 4 ซีก2. นำกกหรือไหลที่ผ่าแล้วไปตากให้แห้ง ถ้าวันที่แดดจ้าจะใช้เวลาตากประมาณ 1 วันจึงแห้งสนิทดี3. เตรียมต้มน้ำผสมสีในการย้อมกก เลือกสีที่ต้องการ ต้มให้เดือด4. นำกกหรือไหล ที่ตากแห้งสนิทดีแล้วมาจุ่มลงสีที่เตรียมไว้ แล้วนำไปตากให้แห้งอีกครั้ง5. ขึงเอ็นเข้ากับโฮงสำหรับทอเสื่อ โดยการร้อยสลับหัวท้าย ซึ่งเรียกว่าร้อยเข้ากับไม้หัว และเหล็กตีนสาด ระหว่างทางจะร้อยเอ็นสอดตามรูฟืม ตามแบบที่ใช้ทอเสื่อ ใช้ไม้โปงเปงสอดด้านล่างเพื่อไม่ให้ตัวเสื่อทิ้งน้ำหนักลงด้านล่าง หากต้องการจะสร้างลายต้องใส่ฟืมที่มีร่องรองรับท่อพีวีซีที่ใช้เป็นแบบในการสอดกก เพื่อสร้างลายตามที่ต้องการ6. ทำการทอเสื่อ โดยใช้ไม้สอดกกหรือไหลเข้าไปในระหว่างเส้นเอ็นติดกับฟืม แล้วตบฟืมเข้าหาตัวเอง จากนั้นทำการสานเก็บปลายด้านข้างเพื่อป้องกันเส้นกกหลุดลุ่ย ทำแบบนี้ไปเรื่อยๆจนสุดเส้นเอ็นที่ขึงไว้ ส่วนการสร้างลาย 7. จากนั้นถอดเสื่อที่ได้ออกจากโฮงแล้วนำไปผึ่งลม จึงสามารถนำไปใช้งานได้ การจัดเก็บและการค้นคืนความรู้ (การจดจำ/เอกสาร/ฐานข้อมูล) ใช้การศึกษาวิธีการทำและขั้นตอนต่างๆจากการดู การฟัง การทดลองทำ และการปฏิบัติจริง โดยอาศัยความรู้จากบรรพบุรุษในการบอกเล่า และสอนเทคนิคต่างๆแบบปากต่อปาก ไม่มีวิธีการที่ตายตัว อาศัยการลองผิดลองถูก และการแลกเปลี่ยนข้อมูลกับผู้ที่ทอเสื่อคนอื่นๆ การถ่ายทอดความรู้และการใช้ประโยชน์ (ซึมซับไว้กับตนเอง หรือ เผยความรู้ให้แก่องค์กร) การถ่ายทอดความรู้ มีเป็นครั้งคราว จะมีผู้ที่สนใจแวะเวียนมาเยี่ยมชม ส่วนมากจะเป็นการแลกเปลี่ยนลายกันระหว่างชาวบ้านที่ทอเสื่อเหมือนกัน เป็นการแลกเปลี่ยนระหว่างคนที่ทอเป็นอยู่แล้ว และมีการถ่ายทอดให้ลูกหลาน ซึ่งลูกหลานเองก็ไม่ได้รับการถ่ายทอดหรือสนใจอย่างจริงจัง เป็นเพียงการช่วยแบ่งเบาภาระ ช่วยลงแรงในการทอเสื่อเท่านั้น ลูกหลานหันไปสนใจอย่างอื่นแทน เช่น การทอผ้าไหม ข้อมูลผู้ศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น ปีการศึกษา 2560ชื่อผู้ศึกษา นางสาวศีตลา งามนาเสียวหลักสูตร ประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู (ป.บัณฑิต) รุ่น 4รายวิชา ความเป็นครู (800 5201)เน้นศึกษา ครูกับการอนุรักษ์และส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่นคณะ ศึกษาศาสตร์สถานที่ศึกษา มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือสถานที่ทำงาน โรงเรียนบ้านหนองหอย หมู่ที่ 7 ตำบลบ้านโคก อำเภอหนองนาคำ จังหวัดขอนแก่นอาจารย์ผู้สอน 1. รองศาสตราจารย์ สำเร็จ คำโมง (ครูภูมิปัญญาไทย, ศิลปินมรดกอีสาน) 2. อาจารย์ ดร.พา อักษรเสือ 3. อาจารย์ ดร.ธีรภัทร โคตรบรรเทา 4. อาจารย์ สุชาดา ลดาวัลย์ 5. อาจารย์ อัจฉริยะ วงษ์คำซาว 6. อาจารย์ บุญจันทร์ เพชรเมืองเลย |
| คำอธิบาย : |
| คำสำคัญ : การทอเสื่อ, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, ทอเสื่อ, หัตถกรรม, ภูมิปัญญาชาวบ้าน |
|
คำสำคัญ :
|
| ผู้สร้างสรรค์/ผู้แต่ง/เจ้าของผลงาน : แพงศรี ประดับศรี |
|
ผู้สร้างสรรค์/ผู้แต่ง/เจ้าของผลงาน :
|
| ผู้แต่งร่วม : ศีตลา งามนาเสียว, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ |
|
ผู้แต่งร่วม :
|
| สื่อสำหรับบุคคลประเภท : ทั่วไป, ผู้ปกครอง, ครู / อาจารย์, นักเรียน / นักศึกษา |
|
สื่อสำหรับบุคคลประเภท :
ไม่พบข้อมูล
|
|
ระดับชั้น :
ประถมศึกษาปีที่ 1 (ป. 1), ประถมศึกษาปีที่ 2 (ป. 2), ประถมศึกษาปีที่ 3 (ป. 3), ประถมศึกษาปีที่ 4 (ป. 4), ประถมศึกษาปีที่ 5 (ป. 5), ประถมศึกษาปีที่ 6 (ป. 6), มัธยมศึกษาปีที่ 1 (ม. 1), มัธยมศึกษาปีที่ 2 (ม. 2), มัธยมศึกษาปีที่ 3 (ม. 3), มัธยมศึกษาปีที่ 4 (ม. 4), มัธยมศึกษาปีที่ 5 (ม. 5), มัธยมศึกษาปีที่ 6 (ม. 6), ปริญญาตรี , ปริญญาโท, ปริญญาเอก, ประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) , ประกาศนียบัตรครูเทคนิคชั้นสูง (ปทส.) , ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ปวส.), การศึกษาตามอัธยาศัย
|
|
ระดับชั้น :
ไม่พบข้อมูล
|
| สาขาวิชาของสื่อ : การงานอาชีพและเทคโนโลยี, สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม |
|
สาขาวิชาของสื่อ :
ไม่พบข้อมูล
|
| ลักษณะของสื่อ : รูปภาพ, VDO Clip, ใบงาน, ข้อมูลปฐมภูมิ |
|
ลักษณะของสื่อ :
|
| URL : https://youtu.be/DHqc9vSY9ug |
| URL : |
| : |
แพงศรี ประดับศรี, ศีตลา งามนาเสียว, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ.
(2561). การทอเสื่อ,
27 มีนาคม 2562.
https://oer.learn.in.th/search_detail/result/103147
แพงศรี ประดับศรี, ศีตลา งามนาเสียว, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ.
(2561). "การทอเสื่อ".
https://oer.learn.in.th/search_detail/result/103147.
(27 มีนาคม 2562)
แพงศรี ประดับศรี, ศีตลา งามนาเสียว, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ.
"การทอเสื่อ".
27 มีนาคม 2562:
https://oer.learn.in.th/search_detail/result/103147.
ทรัพยากรที่เกี่ยวข้อง
ไม่มีเรื่องที่เกี่ยวข้อง
รีวิว : การทอเสื่อ
ไม่พบข้อมูลการรีวิว