คลังทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด การสานกระติบข้าว
2,314
4,505
การสานกระติบข้าว ได้รับใบอนุญาตภายใต้ ให้เผยแพร่-ดัดแปลง-โดยต้องระบุที่มาแต่ห้ามใช้เพื่อการค้า 3.0 Thailand.
| ชื่อเรื่อง : การสานกระติบข้าว |
|
ชื่อเรื่อง :
|
| คำอธิบาย : ชื่อหัวข้อภูมิปัญญา\nสถานที่\n\nข้อมูลเจ้าของภูมิปัญญา รูปภาพ\nชื่อเจ้าของภูมิปัญญา นางวิภรัตน์ มูลศรี อายุ 37 ปี \nที่อยู่ บ้านเลขที่ 108 หมู่ 3 บ้านลำภูพาน ตำบลผาตั้ง อำเภอสังคม จังหวัดหนองคาย \nอาชีพ เกษตรกรรม อายุการศึกษาภูมิปัญญา 10 ปี \n\nชื่อภูมิปัญญา กระติ๊บข้าว (ก่องข้าวเหนียว) บ้านลำภูพาน\nประวัติข้อมูลภูมิปัญญา\nประวัติหมู่บ้านลำภูพาน(บริบทพื้นที่ของหมู่บ้าน)\nบ้านลำภูพาน หมู่ที่ 3 ตำบลผาตั้ง อำเภอสังคม จังหวัดหนองคาย เป็นหมู่บ้านที่แยกออกจากบ้านปากโสม เมื่อปี พ.ศ. 2519 บรรพบุรุษดั้งเดิมอพยพหนีศึกฮ้อมาจากหัวพันประเทศลาวโดยมีจางวางพาบเป็นหัวหน้ามาตั้งหลักแหล่งถิ่นฐานที่ปากห้วยโสม จนกระทั่งมีการแบ่งเขตการปกครองออกเป็นหมู่บ้าน นายเตา บุตรชายของนายจางวางพาบ จึงได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ใหญ่บ้าน บ้านปากโสม ปกครองชุมชนและมีการอพยพญาติพี่น้องที่อยู่ฝั่งลาวตามมาเรื่อยๆ และได้แยกออกมาจากบ้านปากโสมเมื่อปี พ.ศ. 2519 \nประวัติการกำเนิด กระติ๊บข้าว (ก่องข้าวเหนียว)บ้านลำภูพาน\n คุณยายสี ดอนหลักคำ ได้เรียนจักสานตอน อายุ 14 ปี จากพ่อแม่และได้ทำมาเรื่อยๆเพื่อเอาไว้ใช้เอง เพราะสามารถหาไม้ได้ง่ายในท้องถิ่น และต่อมา คุณยายสี ดอนหลักคำ ได้ทำจักสานมาเรื่อยๆเป็นประจำ โดยจักสานลวดลาย ลายสอง ลายสาม เพราะเป็นลวดลายที่สานได้ง่าย โดยไม่ได้ซื้อของเหล่านี้จากที่ใดเลย\n( พรรณณี ทุมมณี 15 ตุลาคม 2560 : สัมภาษณ์ )\nกำหนดความรู้/แสวงหาความรู้ (ภายใน/ภายนอก)\nผู้ต่อยอดภูมิปัญญาการทำกระติ๊บข้าว (ก่องข้าวเหนียว) บ้านลำภูพาน\n นางวิภรัตน์ ดอนหลักคำ อายุ 37 ปี อาชีพ เกษตรกรรม บ้านเลขที่ 108 หมู่ 3 บ้านลำภูพาน ตำบลผาตั้ง\nอำเภอสังคม จังหวัดหนองคาย ได้เริ่มหัดจักสาน ตั้งแต่อายุประมาณ 20 ปี เพราะมีใจรักในเรื่องจักสาน ซึ่งเห็นคุณยายสี ดอนหลักคำ จักสานมาตลอด จึงได้เริ่มฝึกครั้งแรก คือ จักสานกระติ๊บข้าว และได้ฝึกหัดการจักสานหลายอย่างมาเรื่อยๆ เช่น สานตะกร้า หวดนึ่งข้าว เป็นต้น เพื่อใช้ในครอบครัว โดยไม่เคยซื้อของเหล่านี้ในการใช้ ในครัวเรือน\n ปัจจุบัน นางวิภรัตน์ มูลศรี เป็นผู้มีความรู้ความสามารถ ด้านการจักสาน และได้เป็นตัวแทนถ่ายทอดความรู้ ด้านการจักสาน ภูมิปัญญาชาวบ้านของหมู่บ้านลำภูพาน\n\n\n\n\n\n\n\n\nภาพทางไปบ้านของคุณวิภรัตน์ มูลศรี\n\n\n\n\n\n\n\n\nภาพบริเวณด้านในบ้านของคุณวิภรัตน์ มูลศรี\n\n( พรรณณี ทุมมณี 15 ตุลาคม 2560 : สัมภาษณ์ )\nการสร้างความรู้ (ขั้นตอน/วิธีการการสร้างภูมิปัญญา)\nวัสดุอุปกรณ์ในการทำกระติ๊บข้าว (ก่องข้าวเหนียว)\n 1.ไม้ข้าวหลาม ยาวประมาณ 40-50 เซนติเมตร กว้าง 2-3 มิลลิเมตร\n 2.ไม้ไผ่บ้าน ยาวประมาณ 20 เซนติเมตร กว้าง 2 นิ้ว\n 3.ก้านตาล ยาวประมาณ 50 เซนติเมตร กว้าง 3 นิ้ว\n 4.ด้ายไนลอน 1 ม้วน\n 5. เข็ม เบอร์ 51 เล่ม\n 6.กรรไกร 1 เล่ม\n 7.เหล็กแหลม 1 อัน \n 8. มีดอีโต้ 1 เล่ม\nแหล่งวัสดุที่ใช้ทำกระติ๊บข้าว มีแหล่งที่มา 2 แห่ง คือ\n1.หาซื้อได้จากท้องตลาด ได้แก่ ก้านตาล เชือกไนลอน เข็ม เบอร์ 5 กรรไกร\n2.แหล่งที่หาได้จากในป่าหมู่บ้านลำภูพาน ได้แก่ ไม้ข้าวหลาม ไม้ไผ่บ้าน ก้านตาล \nระยะเวลาที่สร้างสรรค์\n จำนวน 1ใบ ต่อ 1-2 วัน\nขั้นตอนการเตรียมจักสาน\nขั้นตอนที่1 ตัดไม้ไผ่ข้าวหลาม ยาวประมาณ 40-50 เซนติเมตร กว้าง 2-3 มิลลิเมตร ไม้ไผ่บ้าน ยาวประมาณ 20 เซนติเมตร กว้าง 2 นิ้ว\n\nขั้นตอนที่ 2 นำไม้ไผ่ข้าวหลามและไม้ไผ่บ้านที่ผ่าแล้วมาฉีกเป็นเส้นๆ\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nขั้นตอนที่ 3 นำไม้ไผ่ข้าวหลามและไม้ไผ่บ้านที่ฉีกเป็นเส้นๆ นำมาผึ่งแดดให้แห้ง ประมาณ 2-3 วัน\n\n\n\n\n\n\n\n\nขั้นตอนที่ 4 นำมาถักสานให้ได้รูปทรงของกระติ๊บข้าว มีตัวกระติ๊บข้าว และฝากระติ๊บข้าว\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nขั้นตอนที่ 5 นำไม้ไผ่บ้านที่ผึ่งแดดเสร็จแล้วมาสาน แล้วตัดให้เป็นวงกลม 2 ชิ้น และนำมาเย็บใส่ของรูปทรงของ ตัวกระติ๊บข้าว ฝากระติ๊บข้าว \n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nขั้นตอนที่ 6 นำก้านตาลที่ซื้อจากท้องตลาด หรือป่าหมู่บ้านลำภูพาน มาเหลาบางๆแล้วนำมาดัดให้เป็นวงกลม และนำเหล็กแหลมไปเผาไฟให้ร้อนมาเจาะรูเล็กๆ แล้วเย็บด้วยด้ายไนลอนให้ได้ขนาดของตัวกระติ๊บข้าว เมื่อเย็บเสร็จแล้ว นำไปเย็บใส่กับตัวกระติ๊บข้าว\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nขั้นตอนที่ 7 นำด้ายไนลอนมาเย็บเป็นสะพายของกระติ๊บข้าว\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nขั้นตอนที่ 8 กระติ๊บข้าวเสร็จเรียบร้อย\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nการจัดเก็บและการค้นคืนความรู้ (การจดจำ/เอกสาร/ฐานข้อมูล)\nสรุป\nจะเห็นว่า ภูมิปัญญาท้องถิ่นมีหลายรูปแบบด้วยกันขึ้นอยู่กับบริบทของสถานที่ และเจ้าของภูมิปัญญา จึงทำให้ภูมิปัญญาแต่ละพื้นที่ไม่เหมือนกันรวมทั้งศาสตร์วิชาของภูมิปัญญาก็ต่างกันไปด้วย\nความรู้เรื่องกระติ๊บข้าว\nกระติ๊บข้าว(หรือก่องข้าวเหนียว)เป็นของใช้ประจำบ้านที่ใช้บรรจุข้าวเหนียวทุกครัวเรือน ทุกพื้นที่ที่รับประทานข้าวเหนียว โดยเฉพาะในภาคอีสานของไทยซึ่งชาวอีสานนิยมบริโภคข้าวเหนียว\nเหตุผลที่ทำให้นิยมใช้ กระติ๊บข้าวบรรจุข้าวเหนียว\n1. ทำให้ข้าวเหนียวที่บรรจุไม่เหนียวแฉะไม่ติดมือ\n2. พกพาสะดวก หิ้วไปได้ทุกหนทุกแห่ง\nวัสดุอุปกรณ์ที่ทำกระติ๊บข้าวกระติ๊บข้าวสามารถทำได้จากวัสดุหลายอย่าง เช่น ใบจาก ใบตาล ใบลาน เป็นต้น แต่ที่นิยมใช้ทำมาก และมีคุณภาพดีที่สุด ต้องทำจากไม้ไผ่\nไม้ไผ่มีหลายชนิด แต่ละชนิด เหมาะกับงานแต่ละอย่างและไม้ไผ่ที่นิยมนำมาทำกระติบข้าว คือไม้ไผ่บ้าน หรือไม้ไผ่ใหญ่ อายุประมาณ 10 เดือน ถึง 1 ปี เพราะมีปล้องใหญ่และปล้องยาว เนื้อไม้เหนียวกำลังดีไม่เปราะง่าย ทำเป็นเส้นตอกสวย ขาว\nประโยชน์ที่ได้จากกระติ๊บข้าว\n1. ใช้บรรจุข้าวเหนียว\n2. เป็นของชำร่วย\n3. ประดับตกแต่ง\n4. กล่องเอนกประสงค์\n5. กล่องออมสิน\n6. แจกัน\n7. กล่องใส่ดินสอ\nข้อเสนอแนะ\n1. การเลือกไม้ไผ่ ควรเลือกไม้ไผ่ ที่มีปล้องยาวอายุประมาณ 10 เดือน ถึง 1 ปี\n2. การจักตอก ต้องมีขนาดความกว้าง ความยาวให้เท่า ๆ กันทุกเส้น เพื่อจะได้กระติบรูปทรงสวยงาม\n3. ก่อนที่จะเหลาเส้นตอก หรือขูดให้นำเส้นตอกที่จักแล้ว แช่น้ำประมาณ 1 ชั่วโมง เพื่อให้เส้นตอกอ่อนนุ่ม จะได้ขูดเหลาง่ายขึ้น แล้วนำไปตากแดดให้แห้งสนิท เพื่อป้องกันเชื้อราก่อนลงมือสาน\nจุดเด่น ของการสานกระติ๊บข้าว\n1. สานเป็นลวดลายต่าง ๆ หรือเป็นตัวหนังสือทั้งไทยและอังกฤษ จะได้ราคาดี\n2. หาอุปกรณ์ในการทำง่าย\n3. ทำให้เกิดอัตราการว่างงาน และเป็นอาชีพที่สุจริต และเพิ่มรายได้ให้แก่ครอบครัว\n4. วิวัฒนาการเป็นของชำร่วยได้มากมาย เช่น กล่องใส่กระดาษชำระ กระเป๋า แจกัน\nการถ่ายทอดความรู้และการใช้ประโยชน์ (ซึมซับไว้กับตนเอง หรือ เผยความรู้ให้แก่องค์กร)\n เป้าหมายของการทำกระติ๊บข้าว (ก่องข้าวเหนียว) เป็นการสืบทอดจากบรรพบุรุษของหมู่บ้านลำภูพาน เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้ให้กับนักเรียนในการทำกระติ๊บข้าว (ก่องข้าวเหนียว) และเผยแพร่ความรู้ให้ลูกหลานของคนอีสานรุ่นใหม่ ได้รู้และหวงแหนภูมิปัญญาการทำกระติ๊บข้าวของชาวอีสาน\nพิกัด (สถานที่)\nบ้านลำภูพาน ตำบลผาตั้ง อำเภอสังคม จังหวัด หนองคาย\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nข้อมูลผู้ศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น ปีการศึกษา 2560\n\nชื่อผู้ศึกษา นางสาวพรรณณี ทุมมณี รูปผู้ศึกษา\nหลักสูตร ประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู (ป.บัณฑิต) รุ่น 4 \nรายวิชา ความเป็นครู (8005201) \nเน้นศึกษา ครูกับการอนุรักษ์และส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น \nคณะ ศึกษาศาสตร์ \nสถานที่ศึกษา มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ\nสถานที่ทำงาน โรงเรียนน้ำพองประชานุกูล\nอาจารย์ผู้สอน\n1 รองศาสตราจารย์ สำเร็จ คำโมง(ครูภูมิปัญญาไทย, ศิลปินมรดกอีสาน)\n2 อาจารย์ ดร.พา อักษรเสือ\n3 อาจารย์ ดร.ธีรภัทร โคตรบรรเทา\n4 อาจารย์ สุชาดา ลดาวัลย์\n5 อาจารย์ อัจฉริยะ วงษ์คำซาว\n6 อาจารย์ บุญจันทร์ เพชรเมืองเลย\nhttps://youtu.be/a7Zi8F-2Okg |
| คำอธิบาย : |
| คำสำคัญ : กระติ๊บข้าว, กล่องข้าวเหนียว, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, ภูมิปัญญาท้องถิ่น |
|
คำสำคัญ :
|
| ผู้สร้างสรรค์/ผู้แต่ง/เจ้าของผลงาน : วิภรัตน์ มูลศรี |
|
ผู้สร้างสรรค์/ผู้แต่ง/เจ้าของผลงาน :
|
| ผู้แต่งร่วม : มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, พรรณณี ทุมมณี |
|
ผู้แต่งร่วม :
|
|
สื่อสำหรับบุคคลประเภท :
ไม่พบข้อมูล
|
|
ระดับชั้น :
มัธยมศึกษาปีที่ 1 (ม. 1), มัธยมศึกษาปีที่ 2 (ม. 2), มัธยมศึกษาปีที่ 3 (ม. 3), มัธยมศึกษาปีที่ 4 (ม. 4), มัธยมศึกษาปีที่ 5 (ม. 5), มัธยมศึกษาปีที่ 6 (ม. 6), ปริญญาตรี , ปริญญาโท, ปริญญาเอก, ประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) , ประกาศนียบัตรครูเทคนิคชั้นสูง (ปทส.) , ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ปวส.), การศึกษาตามอัธยาศัย
|
|
ระดับชั้น :
ไม่พบข้อมูล
|
|
สาขาวิชาของสื่อ :
ไม่พบข้อมูล
|
|
ลักษณะของสื่อ :
|
| URL : - |
| URL : |
| : |
วิภรัตน์ มูลศรี, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, พรรณณี ทุมมณี.
(2561). การสานกระติบข้าว,
26 มีนาคม 2562.
https://oer.learn.in.th/search_detail/result/89646
วิภรัตน์ มูลศรี, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, พรรณณี ทุมมณี.
(2561). "การสานกระติบข้าว".
https://oer.learn.in.th/search_detail/result/89646.
(26 มีนาคม 2562)
วิภรัตน์ มูลศรี, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, พรรณณี ทุมมณี.
"การสานกระติบข้าว".
26 มีนาคม 2562:
https://oer.learn.in.th/search_detail/result/89646.
ทรัพยากรที่เกี่ยวข้อง
ไม่มีเรื่องที่เกี่ยวข้อง
รีวิว : การสานกระติบข้าว
ไม่พบข้อมูลการรีวิว