การทอเสื่อกก

1,404      2,923
 
Creative Commons License
การทอเสื่อกก ได้รับใบอนุญาตภายใต้ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง 3.0 Thailand.

 แสดงในรูปแบบ e-book

- เล่มที่ 1
 
ชื่อเรื่อง : การทอเสื่อกก
ชื่อเรื่อง :
{{setMessages['title']}}
คำอธิบาย : ภูมิปัญญาการทอเสื่อกก114 หมู่ 1 ตำบลดงสิงห์ อำเภอจังหาร จังหวัดร้อยเอ็ด 45000ข้อมูลเจ้าของภูมิปัญญา ชื่อเจ้าของภูมิปัญญา นางอุษา ฐานวิเศษ ที่อยู่ 114 หมู่ 1 ตำบลดงสิงห์ อำเภอจังหาร จังหวัด ร้อยเอ็ด 45000 อาชีพ ทำนา,ทำสวน อายุการศึกษาภูมิปัญญา 20 ปี ชื่อภูมิปัญญา การทอเสื่อกกประวัติข้อมูลภูมิปัญญา ด้วยภูมิศาสตร์ของหมู่บ้านเป็นหมู่บ้านที่มีฝายน้ำ(ฝายกั้นน้ำ)จึงทำให้ดินที่มีความชุ่มชื่นมีต้นผือขึ้นเป็นจำนวนมากทำให้คนในหมู่บ้านเห็นความสำคัญและประโยชน์ของต้นผือ เพื่อนำมาทำเป็นของใช้ในครัวเรือน เพื่อเป็นการประหยัดค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน โดยการนำต้นผือมาทอเป็นสาด(หรือเสื่อ)เพื่อนำมาปูนั่งในครัวเรือนในบ้าน แต่ในปัจจุบันเราสามารถปลูกใช้ในพื้นที่ว่างเปล่าได้เอง จึงมีกลุ่มแม่บ้านในหมู่บ้านรวมกันตำสาดหรือทอเสื่อขายกันและมีการพัฒนาจากต้นผือ มาเป็นสาดหรือเสื่อพลาสติกที่เราพบเห็นและขายกันในปัจจุบันนี้เอง การทอเสื่อด้วยต้นกกหรือต้นผือ ซึ่งเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้าน โดยเจ้าของภูมิปัญญาได้ศึกษามาจากคุณแม่ ตั้งแต่ยังเป็นเด็ก (อุษา ฐานวิเศษ, ตุลาคม 2560: สัมภาษณ์)กำหนดความรู้/แสวงหาความรู้ (ภายใน/ภายนอก) การแสวงหาความรู้ ซึ่งนอกจากการนำต้นกกและต้นผือซึ่งจะมีวิธีการทำหรือเหลือใช้วัสดุที่มีคุณภาพแล้วยังต้องแสวงหาวิธีการทำที่ดีอีกด้วย โดย สมัยอุษา ฐานวิเศษ ยังเป็นเด็กได้ช่วยคุณแม่และคุณยายทอเสื่อทอสาดตั้งแต่ยังสาวและได้ซึมซับศึกษาวิธีการทำด้วยการเป็นลูกมือและได้จดจำวิธีการขั้นการทำได้จนครบทุกขั้นตอนหลังจากที่ได้เรียนรู้วิธีการทำจากแม่และยายแล้ว จึงได้เกิดควานรู้ในการทำเสื่อหรือสาดแล้วจึงได้กลับมาทำด้วยตนเองโดยการจดจำสิ่งที่เห็นจากแม่กับยายทำเสื่อหรือสาดตั้งแต่ขั้นตอนแรกและขั้นตอนสำคัญ คือการใช้ด้ายไนลอนมาขึ้นกับโฮงที่จะใช้ตำหรือใช้ทอก็ต้องมีขั้นตอนและความรู้เพราะเป็นขั้นตอนที่สำคัญมากในการทอสาดหรือเสื่อและเป็นวิธีที่ยุงยากพอสมควรต้องมีหลักการการทำแต่ละลายออกมาให้สวยงามรวมไปถึงขั้นตอนการทำต่างๆ โดยความรู้ทั้งหมดที่กล่าวมานี้ เกิดจากความรู้ที่ได้จากภายในครอบครัวคือคุณแม่และคุณยายการสร้างความรู้ (ขั้นตอน/วิธีการการสร้างภูมิปัญญา)วัสดุอุปกรณ์ในการใช้ทอเสื่อ(ตำสาด) 1.กรรไกร 2. กกหรือไหล 3. เชือกไนลอนหรือเชือกเอ็น 4. ฟืมทอเสื่อ 1 เมตร 5. โฮมทอเสื่อ กว้าง 1 เมตร ยาว 2 เมตร 6. ไม้สอดกก 7. สียอมกก 8. ด้ายในลอน ขั้นตอนและวิธีการทำ การเตรียมวัสดุ1. ขั้นตอนการตัดต้นกกหรือต้นผือ นำมากองรวมกันไว้จำนวนพอประมาณ เพื่อวัดขนาดและตัดปลายออกให้มีขนาดความยาวเท่ากัน (ภาพประกอบ ) 2. การนำต้นกกหรือต้นผือที่มีขนาดความยาวเท่ากันมาทำการมาส่อยหรือการใช้มีดกีดและดึงไปตามความยาวต้นกกหรือต้นผือ เพื่อให้มีเส้นเล็กลง เพราะถ้าไม่ทำในลักษณะนี้จะทำให้ขั้นตอนการตากจะแห้งช้า รวมไปถึงการตำหากนำไปทอหรือตำก็จะไม่สวยงามและไม่นุ่ม (ภาพประกอบ) 3. นำต้นกกหรือต้นผือที่ทำการส่อยให้เล็กแล้วนำไปตากแดดให้แห้งสนิท เพื่อป้องกันการเกิดเชื่อรา (ภาพประกอบ ) 4. การย้อมสี เราจะเลือกสีตามความต้องการ ว่าต้องการใช้สีไรบ้างแต่ในอดีตไม่มีการย้อมสีกกเพียงแต่ใช้สีตามธรรมชาติ โดยจะเป็นสีน้ำตาลอ่อน แต่ในปัจจุบันเมื่อตากกกแห้งแล้วก็นำมาย้อมสีตามต้องการ โดยสีที่ย้อมส่วนใหญ่เป็นสีเคมีอย่างดี และมักจะย้อมเป็น สีน้ำตาลและสีขาว สีแดง สีน้ำเงิน(ภาพประกอบ) 5. การทอเสื่อหรือตำสาดควรเลือกขนาดของฟืมให้ได้ขนาดตามที่ต้องการ นำฟืมไปตั้งในโฮงที่จะทอแล้วตั้งให้ได้ระดับ ระยะห่างจากเหล็กตีนเสื่อประมาณ 2 ฟุต นำเชือกไนลอนมาขึงจากริมฟืมซี่แรก จะเริ่มจากด้านซ้าย หรือขวาก่อนก็ได้แล้วแต่ถนัด การขึงเชือกใช้คน 2 คน คนหนึ่งนั่งอยู่ที่หัวเสื่อคอยมัดเชือกที่ขึงให้ตึง และแน่น อีกคนนั่งอยู่ตีนเสื่อคอยสอดเชือกเข้ากับเหล็กตีนเสื่อและ ใช้เชือกสอดเข้าไปในรูฟืมที่เจาะไว้ เป็นสองแถว แล้วดึงปลายเชือกไปเกาะติดกับตะปูที่เราตอกงอไว้ติดกับไม้อีกท่อนหนึ่ง แล้วยึดกันให้แน่น เชือกดึงให้ยาวตามความยาวของเสื่อ พรมนำใส่กกที่จะทอ (ภาพประกอบ) ในการทอเสื่อจะใช้คน 2 คน คนแรกเป็นคนทอ อีกคนหนึ่งเป็นคนคอยสอดเส้นกก กกที่นำมาทอจะใส่ถุงพลาสติกเพื่อให้กกนิ่มและทอได้แน่น การทอคนทอจะต้องคว่ำฟืมเพื่อให้มีช่องว่างสำหรับสอดกก คนสอดจะสอดเส้นกกโดยแนบส่วนหัวของเส้นกกกับไม้สอด สอดไปตามช่องระหว่างเชือกที่แยกออกจากกันขณะที่คว่ำฟืม พอสอดไปสุดริมเชือกอีกข้างดึงไม้สอดกลับคืนคงเหลือแต่เส้นกก คนทอก็กระทบฟืมเข้าหาตัวแล้วคนทอก็หงายฟืม คนสอดก็ใช้ส่วนปลายของเส้นกกแนบกับไม้สอด สอดกกเข้าไปอีก คนทอก็กระตุกฟืมเข้าหาตัว แล้วไพริมเสื่อทางด้านซ้ายมือ การไพริมเสื่อ คือ การใช้ปลายกกม้วนงอลงแล้วสอดพับเชือกขัดไว้ให้แน่น ต่อไปคว่ำฟืม ไพริมเสื่อทางด้านขวามือ ทำเช่นนี้ไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะได้ขนาดตามที่ต้องการ ในขณะทอหากต้องการให้การทอง่ายยิ่งขึ้นให้ใช้เทียนไขถูกับเส้นเอ็นที่ขึงไว้ให้ทั่ว เพื่อที่จะให้เอ็นลื่นไม่ฝืด ตัดริมเสื่อทั้งสองด้านให้เรียบร้อย เสื่อจะมีความสวยงามมากยิ่งขึ้น ใช้มีดตัดเชือกเอ็นทางตีนเสื่อเพื่อให้เสื่อออกจากโฮง มัดเอ็นที่ปลายเสื่อ เพื่อเป็นการป้องกันเสื่อรุ่ย นำเสื่อที่ทอเสร็จแล้วผึ่งแดดไว้จนแห้งสนิท จึงพับเก็บไว้จำหน่ายหรือแปรรูปต่อไป (ภาพประกอบ) การจัดเก็บและการค้นคืนความรู้ (การจดจำ/เอกสาร/ฐานข้อมูล) การเก็บความรู้ภูมิปัญญา นางอุษา ฐานวิเศษ ได้ใช้วิธีการจดจำโดยการถามคุณแม่คุณยายแล้วลงมือทำตามขั้นตอนที่แม่และยายบอก และลงมือปฏิบัติตามคำแนะนำ เมื่อสงสัยขั้นตอนการทำ ก็ไปถามคุณแม่และคุณยายอีกทีการถ่ายทอดความรู้และการใช้ประโยชน์ (ซึมซับไว้กับตนเอง หรือ เผยความรู้ให้แก่องค์กร) การถ่ายทอดความรู้ นางอุษา ฐานวิเศษ ได้นำความรู้ที่ได้ ไปสอนลูก หลาน และพี่น้อง ทุกคนที่อยู่ให้ชุมชนในหมู่บ้านที่สนใจในการตำเสื่อกก ก็มาถามได้พิกัด (สถานที่) ข้อมูลผู้ศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น ปีการศึกษา 2560ชื่อผู้ศึกษา นายจิระศักดิ์ อุปพงษ์ รหัสนิสิต 6080110167 หลักสูตร ประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู (ป.บัณฑิต) รุ่น 4 รายวิชา ความเป็นครู (800 5201) เน้นศึกษา ครูกับการอนุรักษ์และส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น คณะ ศึกษาศาสตร์ สถานที่ศึกษา มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือสถานที่ทำงาน โรงเรียนบ้านดงสิงห์(ดำรงราษฎร์สามัคคี)อาจารย์ผู้สอน1 รองศาสตราจารย์ สำเร็จ คำโมง (ครูภูมิปัญญาไทย, ศิลปินมรดกอีสาน)2 อาจารย์ ดร.พา อักษรเสือ3 อาจารย์ ดร.ธีรภัทร โคตรบรรเทา4 อาจารย์ สุชาดา ลดาวัลย์5 อาจารย์ อัจฉริยะ วงษ์คำซาว6 อาจารย์ บุญจันทร์ เพชรเมืองเลยhttps://youtu.be/1sIWQEIk4cA
คำอธิบาย :
คำสำคัญ : การทอเสื่อกก, การทอเสื่อ, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
คำสำคัญ :
ผู้สร้างสรรค์/ผู้แต่ง/เจ้าของผลงาน : อุษา ฐานวิเศษ
ผู้สร้างสรรค์/ผู้แต่ง/เจ้าของผลงาน :
{{setMessages['author']}}
ผู้แต่งร่วม :   มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, จิระศักดิ์ อุปพงษ์
ผู้แต่งร่วม :  
สื่อสำหรับบุคคลประเภท :   ทั่วไป, ครู / อาจารย์, ผู้ปกครอง, นักเรียน / นักศึกษา
สื่อสำหรับบุคคลประเภท :  
{{setMessages['relation.level']}}
ไม่พบข้อมูล
ระดับชั้น :  
ป.1, ป.2, ป.3, ป.4, ป.5, ป.6, ม.1, ม.2, ม.3, ม.4, ม.5, ม.6, ป.ตรี , ป.โท, ป.เอก, ปวช., ปทส., ปวส., การศึกษาตามอัธยาศัย
ระดับชั้น :  
{{setMessages['relation.level']}}
ไม่พบข้อมูล
สาขาวิชาของสื่อ :   ศิลปะ, การงานอาชีพและเทคโนโลยี, สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม
สาขาวิชาของสื่อ :  
{{setMessages['relation.subject']}}
ไม่พบข้อมูล
ลักษณะของสื่อ :   ข้อมูลปฐมภูมิ, รูปภาพ, VDO Clip, ใบงาน
ลักษณะของสื่อ :  
{{setMessages['relation.media']}}
URL : https://youtu.be/1sIWQEIk4cA
URL :
:
อุษา ฐานวิเศษ, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, จิระศักดิ์ อุปพงษ์. (2561). การทอเสื่อกก, 26 มีนาคม 2562. https://oer.learn.in.th/search_detail/result/94915
อุษา ฐานวิเศษ, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, จิระศักดิ์ อุปพงษ์. (2561). "การทอเสื่อกก". https://oer.learn.in.th/search_detail/result/94915. (26 มีนาคม 2562)
อุษา ฐานวิเศษ, มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, จิระศักดิ์ อุปพงษ์. "การทอเสื่อกก". 26 มีนาคม 2562: https://oer.learn.in.th/search_detail/result/94915.

ทรัพยากรที่เกี่ยวข้อง

จำนวนผู้เข้าชม (7,549)
จำนวนผู้เข้าชม (3,701)

รีวิว : การทอเสื่อกก

ไม่พบข้อมูลการรีวิว